Duhan Suresi
Gökyüzünü Kaplayan Duman ve Mübarek Gece
Gökyüzünün her zaman mavi kalacağını mı sanıyorsunuz? Kur'an-ı Kerim, bir gün göğün apaçık bir "Duman" (Duhan) ile kaplanacağını, insanları sarıp sarmalayacağını ve o anın dehşetinden herkesin "Rabbimiz! Bizden bu azabı kaldır, biz artık iman ediyoruz" diyeceğini haber verir.
Duhan Suresi, bu kıyamet sahnesiyle başlar, kaderin yazıldığı "Mübarek Gece"ye dikkat çeker ve cehennemin en korkunç yiyeceği olan Zakkum ağacını tasvir eder. Bu sure, gaflet uykusundaki insanı sarsarak uyandıran ilahi bir alarmdır.
Duhan Suresi (10-12. Ayetler): Büyük İşaret
İşte o beklenen ve kaçınılmaz olan günün tasviri:
يَغْشَى النَّاسَۜ هٰذَا عَذَابٌ اَل۪يمٌ ﴿١١﴾
رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذَابَ اِنَّا مُؤْمِنُونَ ﴿١٢﴾
11. O (duman), insanları sarıp kuşatır. İşte bu, elem verici bir azaptır.
12. (İnsanlar o gün): "Rabbimiz! Bizden bu azabı kaldır; çünkü biz artık iman ediyoruz" derler.
"Duhan" (Duman) Nedir? Geçmiş mi, Gelecek mi?
İslam alimleri ve modern yorumcular, bu dumanın mahiyeti hakkında iki ana görüş sunmuşlardır:
1. Tarihsel Görüş (Mekke Kıtlığı)
Müşriklerin inkarı üzerine Peygamberimiz kıtlık duası yapmış, Mekke'de öyle bir açlık olmuştu ki, insanlar açlıktan gözlerinde bir duman/sis görüyorlardı. (Abdullah İbn Mesud'un görüşü).
2. Kıyamet Alameti (Gelecek)
Hz. Ali ve İbn Abbas gibi sahabelere ve birçok hadise göre Duhan, Kıyametin 10 Büyük Alametinden biridir. Henüz gerçekleşmemiştir.
- Nükleer Kış: Modern yorumcular, bunun bir nükleer savaş sonrası atmosferi kaplayan radyoaktif duman olabileceğini söyler.
- Kozmik Toz/Meteor: Dünyaya çarpacak bir gök cisminin kaldıracağı toz bulutu.
- Volkanik Kül: Süper yanardağ patlamaları.
Sır Dolu Zaman: "Mübarek Bir Gece"
"Biz onu (Kur'an'ı) mübarek bir gecede indirdik." (Duhan, 3).
Bu gecenin hangi gece olduğu konusunda iki güçlü görüş vardır:
- Kadir Gecesi: Çoğunluk müfessirlere göre bu gece, Ramazan ayındaki Kadir Gecesi'dir. Çünkü Kur'an'ın Kadir Gecesi'nde indiği başka bir surede (Kadir Suresi) sabittir.
- Berat Gecesi: Bazı alimler (İkrime gibi), bu gecenin Şaban ayının 15. gecesi olan Berat Kandili olduğunu söyler. Buna göre; Kur'an Berat gecesinde Levh-i Mahfuz'dan dünya semasına inmiş (İnzal), Kadir gecesinde ise Peygamberimize inmeye başlamıştır (Tenzil).
Yıllık Bütçe: "Her Hikmetli İş O Gece Ayrılır"
Ayette, "O gecede her hikmetli iş (emr-i hakîm) ayırt edilir/hükme bağlanır" (Duhan, 4) buyurulur. Bu, o yıl içinde olacak doğumların, ölümlerin, rızıkların, afetlerin ve olayların, meleklerin görev defterlerine o gece işlendiği anlamına gelir. Adeta "Kaderin Yıllık Bütçesi"nin onandığı gecedir.
İnançsızın Psikolojisi: "Şüphe İçinde Oynuyorlar"
Sure, modern insanın inançsızlık halini muazzam bir psikolojik tahlille anlatır: "Hayır, onlar şüphe içinde oynayıp eğleniyorlar." (Duhan, 9). İnkarcılar, gerçeği aradıkları için değil; hayatı bir oyun/eğlence olarak gördükleri ve sorumluluk almak istemedikleri için "şüpheyi" bir konfor alanı olarak kullanırlar. "Belki yoktur, kim bilir?" diyerek, eğlencelerine (oyunlarına) devam ederler.
Tarihsel İbret: Firavun'un Mirası Kime Kaldı?
Allah (c.c.), Firavun ve ordusunun suda boğulmasından sonra geride bıraktıklarını şöyle sıralar: "Onlar geride nice bahçeler, pınarlar, ekinler, güzel makamlar ve içinde sefa sürdükleri nimetler bıraktılar! İşte böyle... Biz onları başka bir topluma miras kıldık." (Duhan, 25-28).
Saraylar, hazineler ve ordular sahiplerini kurtaramadı. Mülk, Allah'ındır ve dilediğine (bazen en zayıf gördüğün kölelere/İsrailoğullarına) devreder.
Kozmik Matem ve Duygusuzluk
Firavun ve adamları helak olduğunda, kainatın tepkisi ne oldu?
(Duhan Suresi, 29. Ayet)
Bu ayet, mümin öldüğünde göğün ve yerin ağladığına (onun ibadet ettiği ve yükseldiği yerlerin hüzünlendiğine) dair hadislere atıftır. Zalimler öldüğünde ise kainat rahatlar, kimse arkalarından yas tutmaz. İnsanın değeri, varlığının kainatta bıraktığı "rahmet izi" kadardır.
Cehennemin Yemeği: Zakkum Ağacı
Sure, cehennemdeki azabı en somut ve ürkütücü haliyle tasvir eder:
"Şüphesiz Zakkum ağacı, günahkarların yemeğidir. Erimiş maden/tortu (Mühl) gibidir; karınlarda suyun kaynaması gibi kaynar." (Duhan, 43-46).
Dünyadaki nimetlerle şımarıp ahireti unutanlar, orada açlıklarını gidermek için bu korkunç ağacı yemek zorunda kalacaklardır. Üzerine de "kaynar su" içeceklerdir. Ve onlara alaycı bir şekilde şöyle denilecektir: "Tat bakalım! Hani sen (dünyada) çok güçlü, çok şerefliydin!" (Duhan, 49). Bu, kibrin en acı aşağılanmasıdır.
Müttakilerin Ödülü: Makam-ı Emin
Korku ve dehşet sahnelerinin ardından sure, takva sahiplerini ferahlatır:
Güvenlik Yurdu
"Şüphesiz takva sahipleri, 'Makam-ı Emin'dedirler (Güvenli bir makamdadırlar)." (Duhan, 51).
Orada ölüm korkusu yok, hastalık yok, kaybetme riski yok, düşman yok. Tam bir "Emniyet" hali. Bahçeler, pınarlar, ipek giysiler ve Huriler... Ve en önemlisi: "Orada ilk ölümden başka ölüm tatmazlar." Sonsuzluk başlamıştır.
Son Söz: Bekle ve Gör
Sure, Peygamberimize (s.a.v.) ve müminlere şu stratejik tavsiyeyle biter: "O halde (akıbeti) gözetle/bekle (Fertekib). Çünkü onlar da beklemektedirler." (Duhan, 59). Hak ile batılın savaşı sona erecek, duman dağılacak ve kimin haklı olduğu o gün ortaya çıkacaktır.