Hac Suresi
Kabe'nin Gölgesinde Mahşer Provası
Hac; milyonlarca insanın, dillerini, renklerini ve rütbelerini bir kenara bırakıp, sadece "beyaz kefenlerini" (ihram) giyerek tek bir noktaya aktığı muazzam bir ibadettir. Hac Suresi, bu ibadetin sadece turistik bir gezi olmadığını, aksine dünyanın sonundaki "Büyük Toplanma"nın (Mahşer) dünyadaki bir simülasyonu olduğunu anlatır.
Sure, şaşırtıcı bir şekilde "Hac ibadeti şöyledir" diye başlamaz; "Ey İnsanlar! Rabbinizden sakının, kıyametin sarsıntısı (Zelzele) korkunç bir şeydir!" diyerek başlar. Çünkü Hac'daki o kalabalık, o ter, o telaş ve o eşitlik, insana mahşer gününü hatırlatmalıdır.
Hac Suresi (27. Ayet): Evrensel Davet
Hz. İbrahim (a.s.), Kabe'yi inşa ettikten sonra Allah ona "İnsanları Hacca çağır" demişti. İbrahim (a.s.), "Ya Rabbi, sesim kime ulaşır ki bu ıssız çölde?" dedi. Allah, "Çağırmak sana, duyurmak Bize aittir" buyurdu. İşte o ayet:
Hac ve Mahşer Provası
Surenin girişi ile Hac ibadeti arasında muazzam bir ilişki vardır. İhram, kefeni; Arafat'ta vakfe, mahşer meydanında bekleyişi; şeytan taşlama, nefisle mücadeleyi temsil eder. Hac Suresi'nin 1. ve 2. ayetleri, bu manevi atmosferin ciddiyetini çizer:
"Ey insanlar! Rabbinizden korkun! Çünkü kıyamet sarsıntısı (Zelzele) çok büyük bir şeydir. Onu gördüğünüz gün, emzikli kadın emzirdiği yavrusunu unutur, her hamile kadın yükünü (bebeğini) düşürür..." (Hac, 1-2).
Hac meydanındaki izdiham, sıcak ve telaş; insana o günkü "herkesin kendi derdine düşeceği" anı yaşatmak içindir. Hacı, Arafat'ta "Lebbeyk" (Buyur Rabbim, geldim) derken, aslında mahşer günü isminin okunmasına cevap vermektedir.
Hz. İbrahim'in Çağrısının Yankısı
Hz. İbrahim (a.s.) bir taşın üzerine çıkıp "Ey insanlar! Rabbiniz bir ev (Beytullah) edindi, onu ziyaret edin!" diye seslendiğinde, rivayete göre bu sesi Allah bütün ruhlara duyurdu. Bugün Hacca gidenler, o gün "Lebbeyk" diyerek bu davete icabet edenlerdir. Ayette geçen "Dâmir" (yorgun/zayıf deve), insanların bu davete icabet etmek için ne kadar büyük zorluklara katlanarak, dünyanın en uzak köşelerinden (Feccin amîk) geleceklerinin mucizevi bir tasviridir.
Kurban: Et Değil, Takva Ulaşır
Kurban Bayramı'nda milyonlarca hayvan kesilir. Peki, Allah'ın bu etlere ihtiyacı mı vardır? Hâşâ. Hac Suresi 37. ayet, kurban ibadetinin felsefesini tek cümleyle özetler:
"Onların ne etleri, ne de kanları Allah'a ulaşır. O'na ulaşacak olan sadece sizin takvanızdır (samimiyetinizdir)."
Kurban (Kurbiyyet), "Yakınlaşmak" demektir. İnsan, en sevdiği malını Allah için feda ederek O'na yakınlaşır. Bıçak hayvanın boğazına çalınırken, aslında kalpteki "dünya sevgisi" ve "cimrilik" kesilir. Etler fakirlere dağıtılırken, sosyal adalet sağlanır.
Şeâirullâh: Allah'ın Sembollerine Saygı
Surede "Şeâirullâh" (Allah'ın nişaneleri/sembolleri) kavramı sıkça geçer (Hac, 32). Kurbanlık develer, Safa ile Merve tepeleri, Kabe... Bunlar sıradan taş veya hayvan değildir; bunlar Allah'ı hatırlatan sembollerdir.
"Kim Allah'ın nişanelerine saygı gösterirse, şüphesiz bu kalplerin takvasındandır." (Hac, 32).
Cihad İzni: Özgürlük ve Mabetlerin Korunması
Hac Suresi 39. ve 40. ayetler, Müslümanlara silahlı mücadele (Cihad) izninin verildiği ilk ayetlerdir. Ancak gerekçe çok asildir: "Kendilerine savaş açılanlara, zulme uğradıkları için (savaş) izni verildi..."
Devamında savaşın amacı açıklanır: "Eğer Allah insanların bir kısmını bir kısmıyla defetmeseydi; manastırlar, kiliseler, havralar ve içinde Allah'ın adı çokça anılan mescitler yıkılıp giderdi." (Hac, 40). İslam'ın savaşı, sadece camileri değil; kiliseleri ve havraları da korumak, inanç özgürlüğünü teminat altına almak içindir.
Sinek Misali: Acizliğin İlanı
Surenin sonlarına doğru, Allah (c.c.) müşriklere ve putlarına (bugünün modern putları da dahil) müthiş bir meydan okumada bulunur:
"Sizin Allah'tan başka taptıklarınız (yalvardıklarınız), hepsi bir araya gelseler dahi bir sineği (zubbâb) yaratamazlar! Hatta sinek onlardan bir şey kapıp götürse, onu bile geri alamazlar. İsteyen de aciz, istenen de!" (Hac, 73).
Bu ayet, teknolojinin zirveye ulaştığı çağda bile geçerlidir. İnsanlık yapay zekalar, robotlar yapsa da; "canlı" bir sinek yaratmaktan, ona ruh üflemekten acizdir. Bir sinek bile ilahi sanatın erişilmezliğini haykırır.
Sonuç: "Sizi Müslüman Olarak İsimlendiren O'dur"
Sure, müminlere verilen kimlik ve görevle biter: "Allah yolunda hakkıyla cihad edin (çaba gösterin). O sizi seçti... Babanız İbrahim'in dini üzere olun. O (Allah), sizi daha önce de, bunda da (Kur'an'da da) 'Müslümanlar' olarak isimlendirdi..." (Hac, 78).
Hac Suresi; inançta İbrahimî (Tevhid), eylemde Muhammedî (Teslimiyet), ruhta ise Mahşerî (Hesap bilinci) bir duruşu emreder.