Leheb (Tebbet) Suresi
Kuruyan Eller ve Sönen Bir Ateş
Bir insanın kendi soyundan gelen bir peygambere düşmanlığı ne kadar ileri gidebilir? Kan bağı, iman bağının önüne geçebilir mi? Leheb Suresi, bu soruların cevabını acı bir tarihsel gerçeklikle verir. Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) öz amcası Ebu Leheb ve karısının, İslam'a olan şiddetli düşmanlıkları sebebiyle daha hayattayken cehennemle müjdelenmelerini anlatır.
Ancak bu sure sadece tarihi bir kınama değildir; aynı zamanda Kur'an'ın ilahi kökenini ispatlayan muazzam bir "Gelecek Mucizesi"dir. Çünkü bu sure indikten sonra Ebu Leheb yıllarca yaşamış, ancak iman etmemiştir. Kur'an, onun sonunu önceden haber vermiş ve yanılmamıştır.
Leheb Suresi: Arapça Metin, Okunuşu ve Meali
تَبَّتْ يَدَٓا اَب۪ي لَهَبٍ وَتَبَّۜ ﴿١﴾
مَٓا اَغْنٰى عَنْهُ مَالُهُ وَمَا كَسَبَۜ ﴿٢﴾
سَيَصْلٰى نَارًا ذَاتَ لَهَبٍۚ ﴿٣﴾
وَامْرَاَتُهُۜ حَمَّالَةَ الْحَطَبِۚ ﴿٤﴾
ف۪ي ج۪يدِهَا حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ ﴿٥﴾
1. Tebbet yedâ ebî lehebin ve tebb.
2. Mâ ağnâ anhü mâlühû ve mâ keseb.
3. Seyaslâ nâran zâte leheb.
4. Vemraetühû hammâletel hatab.
5. Fî cîdihâ hablün min mesed.
2. Ona ne malı fayda verdi, ne de kazandığı şeyler.
3. O, alevli bir ateşe girecektir.
4. (Kocasına) odun taşıyan karısı da (ateşe girecek).
5. Boynunda (dünyadaki mücevherleri yerine) bükülmüş hurma lifinden bir ip olduğu halde.
İniş Sebebi: Safa Tepesi'ndeki Hakaret
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), "Yakın akrabalarını uyar" emri gelince Safa Tepesi'ne çıktı ve Mekkelilere seslendi: "Size şu dağın arkasından düşman ordusu geliyor desem inanır mısınız?" Hepsi, "Evet, sen el-Emin'sin" dediler. Efendimiz, "Öyleyse ben sizi şiddetli bir azapla uyarıyorum" deyince, öz amcası Ebu Leheb öne fırladı ve bağırdı:
"Tebben lek! (Yuh olsun sana/Elin kurusun!) Bizi bunun için mi topladın?"
İşte bu çirkin bedduanın üzerine Cebrail (a.s.) indi ve o bedduayı sahibine iade etti: "Asıl Ebu Leheb'in elleri kurusun!"
"Ebu Leheb" ve "Tebbet" Ne Demek?
Surenin adı olan "Leheb", "alev, kor ateş" demektir. Asıl adı Abdüluzza olan bu adama, yanakları al al, kırmızı ve parlak olduğu için babası tarafından "Ebu Leheb" (Alevin Babası/Parlak Yüzlü) lakabı takılmıştı. Ancak kaderin cilvesine bakın ki, güzelliği için verilen bu lakap, onun cehennemdeki "alevli azabının" işareti oldu. Surede isminin değil lakabının kullanılması, onun cehennemlik kimliğini vurgular.
"Tebbet" ise; kurumak, helak olmak, zarar etmek, boşa gitmek demektir. "Ellerin kuruması", gücün ve iktidarın yok olması, yapıp ettiklerinin boşa gitmesi manasına gelir.
Muazzam Bir Gayb Mucizesi
Bu sure, Ebu Leheb ve karısı henüz hayattayken inmiştir. Sure açıkça şunu söylüyordu: "Onlar asla iman etmeyecek ve cehenneme gidecekler."
Bu, mantıken büyük bir risktir. Ebu Leheb, bu sure indikten sonra 10 yıl daha yaşadı. Bu süre içinde, sırf Kur'an'ı yalanlamak için yalandan da olsa iman edebilirdi. Çıkıp şöyle diyebilirdi: "Muhammed'in kitabı benim ateşe gireceğimi söylüyor, ama bakın ben 'La ilahe illallah' diyorum ve Müslüman oluyorum. Demek ki bu kitap yalan söylüyor!"
Bunu yapsaydı, İslam davasını kökten bitirebilirdi. Ama yapamadı! Allah onun kalbini biliyordu ve son nefesine kadar küfür üzere kalacağını haber verdi. Ebu Leheb, Kur'an'ın bu meydan okumasına karşı çaresiz kaldı ve kahrından öldü. Bu, Kur'an'ın insan sözü olmadığının en büyük kanıtlarından biridir.
Psikolojik Profil: Kibir ve Kabilecilik
Ebu Leheb
Peygamberin amcası olmasına rağmen, İslam'a en çok düşmanlık eden oydu. Yeğeninin peşinden panayırlara gider, "Ona inanmayın, o bir sihirbazdır" derdi. Evine pislik atar, namaz kılarken üzerine işkembe koydururdu. Onun düşmanlığı, kabilecilik (Haşimoğulları içindeki rekabet) ve zenginliğin verdiği kibirden kaynaklanıyordu.
Ümmü Cemil
Ebu Sufyan'ın kız kardeşi. Soylu ve zengindi ama karakteri düşüktü. Peygamberimizin geçtiği yollara dikenler sererdi. Bir gün elinde taşla Kabe'ye gelip "O'nu bulursam ağzını bu taşla kıracağım" diye bağırmış, ancak Allah gözüne perde indirmiş ve yanındaki Peygamberimizi görememiştir.
"Odun Hamalı" ve "Liften İp"
Kur'an, Ümmü Cemil'i iki çarpıcı sıfatla niteler:
- Hammâlete'l-Hatab (Odun Hamalı): Bu ifade hem gerçek hem mecazidir. Gerçekte, sırtında dikenli çalılar taşıyıp Peygamberin yoluna dökerdi. Mecazen ise, "Laf taşıyıcısı/Koğucuk" demektir. İnsanların arasını bozmak için laf taşır, fitne ateşine odun atardı.
- Hablün min Mesed (Liften İp): Boynunda çok kıymetli bir gerdanlığı vardı ve "Bunu Muhammed'e düşmanlık yolunda harcayacağım" diye yemin etmişti. Allah, o mücevher yerine cehennemde boynuna ateşten bükülmüş, sert liften bir ip (yular) geçirileceğini haber verdi. Dünyadaki süsü, ahiretteki azabı oldu.
Malı ve Kazancı Onu Kurtaramadı
"Mâ ağnâ anhü mâlühû ve mâ keseb." (Ona ne malı fayda verdi, ne de kazandığı şeyler.)
Ebu Leheb çok zengindi. Bedir Savaşı'na katılmamış, yerine parayla birini göndermişti. "Eğer yeğenimin dediği ahiret varsa, malımla kendimi kurtarırım" diyordu. Ancak Bedir yenilgisinin haberi gelince kahrından hastalandı. "Aden" denilen bulaşıcı bir hastalığa (çiçek veya veba) yakalandı. Ailesi ve çocukları bile "bize de bulaşır" korkusuyla yanına yaklaşamadı. Öldüğünde cesedi koktu, kimse gömmek istemedi. Sonunda ücretle tutulan köleler, cesedini bir çukura itip üzerine uzaktan taş attılar.
Malı, çocukları (kazancı) ve itibarı, ona dünyada bile fayda vermedi; cesedini kokmaktan, onu yalnızlıktan kurtaramadı.
Sonuç: İhanetin ve Küfrün Hüsranı
Leheb Suresi, bize şunu haykırır: Allah'a düşmanlık eden, peygamber yakını bile olsa kurtulamaz. Mal, mülk, soy, sop; iman olmadıkça bir hiçtir. Ebu Leheb'in elleri kurudu, soyu kurudu, adı lanetle anılır oldu. Ama "Ebter" (soyu kesik) dedikleri Hz. Muhammed'in (s.a.v.) adı, bugün dünyanın her yerinde minarelerden yankılanmaktadır.