Yusuf Suresi
Kuyudan Saraya Uzanan Sabır ve İktidar Yolculuğu
Kur'an-ı Kerim'de pek çok peygamber kıssası parça parça, farklı surelerde anlatılırken; Hz. Yusuf'un kıssası, başından sonuna kadar tek bir surede, bir film şeridi gibi akıp giden bir bütünlük içinde anlatılır. Allah (c.c.), bu sureye "Ahsenü'l-Kasas" (Kıssaların En Güzeli) adını vermiştir.
Bu sure, sadece tarihi bir hikaye değildir. Bir çocuğun kuyuya atılışını, bir kölenin satılışını, bir gencin iftiraya uğrayışını, bir mahkumun unutuluşunu ve sonunda bir "Aziz"in (Yöneticinin) Mısır'a hükmedişini anlatırken; sabrın, iffetin, tevekkülün ve affetmenin en zirve örneklerini sunar. Yusuf Suresi, "Her düşüş bir yükselişin habercisidir" diyenlerin suresidir.
Yusuf Suresi (86. Ayet): Hüznün Allah'a Arzı
Hz. Yakub'un (a.s.), evlat acısıyla kavrulduğu, gözlerine ak düştüğü anda söylediği, müminlerin en büyük teselli kaynaklarından biri olan o ayet:
Başlangıç: On Bir Yıldız, Güneş ve Ay
Hikaye bir rüya ile başlar. Küçük Yusuf babasına koşar: "Babacığım! Rüyamda on bir yıldız, güneş ve ayı bana secde ederken gördüm."
Hz. Yakub (a.s.), rüya ilmine vakıf bir peygamber olarak bunun büyük bir müjde olduğunu anlar. Güneş ve Ay ebeveynleri, yıldızlar ise kardeşleridir. Yusuf seçilmiştir. Ancak babası uyarır: "Rüyanı kardeşlerine anlatma, sana tuzak kurarlar." Çünkü nimet, hasetçiyi çeker. Sır saklamak, başarının ilk kuralıdır.
Kardeş Kıskançlığı ve Kuyu
Kardeşleri, "Yusuf ve kardeşi (Bünyamin) babamıza bizden daha sevgili" diyerek haset ettiler. Haset, insanı kardeş katili yapabilecek kadar tehlikeli bir duygudur. Onu öldürmek istediler ama içlerinden biri "Kuyuya atın, geçen bir kervan alır" dedi.
Yusuf kuyuya atıldı. O karanlık ve yalnızlık anında Allah ona vahyetti: "Korkma! Bir gün onlara bu yaptıklarını, hiç farkında olmadıkları bir sırada haber vereceksin." Kuyu, Yusuf'un ilk halveti, ilk eğitimiydi.
Sembolizm: Yusuf'un Üç Gömleği
Yusuf Suresi, gömlekler üzerinden ilerleyen bir kurguya sahiptir. Gömlek, hakikatin şahidi ve kaderin aracıdır:
1. Kanlı Gömlek (Yalan)
Kardeşleri Yusuf'u kuyuya atınca, gömleğini sahte bir kanla boyayıp babalarına getirdiler: "Onu kurt yedi." Bu gömlek, ihanetin ve yalanın simgesiydi. Yakub (a.s.) gömleğe baktı, "Ne nazik bir kurtmuş ki gömleği yırtmadan yemiş" diyerek yalanı anladı ama sabretti.
2. Yırtık Gömlek (İffet)
Züleyha, Yusuf'a sahip olmak istediğinde Yusuf kaçtı, kadın arkadan çekip gömleğini yırttı. Bu gömlek, masumiyetin ve delilin simgesi oldu. "Eğer gömlek arkadan yırtılmışsa kadın yalan söylüyor" hükmüyle Yusuf aklandı.
3. Şifalı Gömlek (Vuslat)
Yusuf Mısır Azizi olunca, gömleğini kardeşlerine verip "Bunu babamın yüzüne sürün, gözleri açılır" dedi. Bu gömlek (Hz. İbrahim'den kalan bir gömlek olduğu rivayet edilir), müjdenin, şifanın ve kavuşmanın simgesiydi.
Saraydaki İmtihan: "Heyte Lek" (Gelsene Bana!)
Nefsin Tuzağı ve Burhan
Yusuf (a.s.) büyüyüp güzelliğiyle dillere destan olunca, evin hanımı (Züleyha) ona aşık oldu. Kapıları kilitledi ve "Heyte lek" (Hadi gel!) dedi. Bu, bir genç için en zor imtihandır. Hem köle (sahibine itaat etmeli), hem genç, hem de karşısında güzel ve güçlü bir kadın var.
Yusuf (a.s.) "Maazallah!" (Allah'a sığınırım) dedi. Ayet der ki: "Kadın ona meyletmişti. Eğer Rabbinin burhanını (işaretini/hakikatini) görmeseydi, Yusuf da ona meyledecekti." (Yusuf, 24). İnsan potansiyel olarak günaha meyillidir; onu koruyan sadece imanı ve Allah'ın burhanıdır.
Medrese-i Yusufiye: Zindan Yılları
Yusuf (a.s.), "Rabbim! Zindan bana, bunların davet ettiği şeyden (zinadan) daha sevimlidir" dedi. Duası kabul oldu, iftiraya uğrayarak zindana atıldı. Orada yıllarca kaldı. Ama boş durmadı; mahkumlara hakkı anlattı, rüyalarını yorumladı. Zindan, onun için bir eğitim kampına, bir medreseye dönüştü.
Kralın Rüyası ve Ekonomik Deha
Mısır Kralı rüyasında "Yedi zayıf ineğin yedi semiz ineği yediğini" gördü. Kimse yorumlayamadı. Zindandaki Yusuf (a.s.) hatırlandı. Yusuf rüyayı yorumladı: "Yedi yıl bolluk olacak, sonra yedi yıl şiddetli kıtlık gelecek. Bolluk yıllarında ekinleri başağında bırakın (stoklayın)."
Bu yorum, onu zindandan çıkardı ve Mısır'ın Hazine Bakanı (Maliye Nazırı) yaptı. Hz. Yusuf, sadece rüya yorumlayan bir kahin değil, tarım planlaması ve stok yönetimi yapan bir devlet adamıydı.
Sabr-ı Cemil: Güzel Sabır
Hz. Yakub (a.s.), Yusuf'un hasretinden o kadar ağladı ki gözlerine ak düştü (kör oldu). Oğulları ona "Yusuf'u anıp durmaktan helak olacaksın" dediklerinde, o meşhur cevabı verdi: "Ben hüznümü Allah'a arz ederim."
Sabr-ı Cemil; şikayet etmeden, insanlara dert yanmadan, acıyı içinde yaşayıp derdi sadece Allah'a açmaktır. Ümit kesmemektir. Yakub (a.s.), "Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin" diyerek oğullarını tekrar Mısır'a gönderdi ve sonunda kazanan o oldu.
"Bugün Size Kınama Yoktur"
Kardeşleri Mısır'a erzak almaya geldiklerinde, Yusuf'u tanıyamadılar ama Yusuf onları tanıdı. Onlara oyunlar oynadı, Bünyamin'i yanında tuttu ve sonunda kendini tanıttı: "Ben Yusuf'um, bu da kardeşim!"
Kardeşleri utanç içindeydi. "Allah seni bizden üstün kıldı, biz hata ettik" dediler. Yusuf (a.s.), intikam alacak gücü varken, tarihin en asil affını gerçekleştirdi: "Bugün size kınama yoktur (Lâ tesrîbe aleykümül yevm). Allah sizi affetsin." (Yusuf, 92).
Sonuç: "Rabbim Latiftir"
Sure, Hz. Yakub'un gözlerinin açılması, ailenin Mısır'a gelmesi ve rüyanın gerçekleşmesiyle (Anne, baba ve kardeşlerin Yusuf'a hürmet secdesi yapmasıyla) biter. Hz. Yusuf, tahtına oturduğunda kibre kapılmaz, şöyle dua eder:
"Rabbim! Bana mülk verdin, olayların yorumunu öğrettin... Beni Müslüman olarak öldür ve salihlerin arasına kat." (Yusuf, 101).
Yusuf Suresi bize şunu öğretir: Kuyuya atılsan da, köle olsan da, zindana düşsen de; eğer Allah seninle ise, kaderin sonu mutlaka güzeldir. Allah Latif'tir; işlerini incelikle, sezdirmeden yürütür.